Klassieke Muziek


Op dinsdag 24 maart 2015, aanvang 20:15 uur. Locatie: Grote Kerk in Zwolle.

INFOSERVICE

Die sieben letzten Worte unseres Erlösers am Kreuze – Joseph Haydn

Antoine Bodar – spreekstem
Van Dingstee Kwartet – strijkkwartet
Ludie en Jan Pieter Gootjes – expositie De zeven laatste woorden

Van Dingstee Kwartet

Het Van Dingstee Kwartet is sinds zijn oprichting in 1995 uitgegroeid tot een succesvol en veelzijdig strijkkwartet. Met concerten op vrijwel alle Nederlandse podia en tientallen tournees in Europa en de Verenigde Staten heeft het kwartet zich geprofileerd als één van Nederlands toonaangevende kamermuziekensembles. In de pers werden de concerten van het kwartet veelvuldig geprezen vanwege het vloeiende samenspel, de klankvorming, de gedrevenheid en het temperament.

Antoine Bodar

Bodar was aanvankelijk bekend als journalist die regelmatig op televisie verscheen. Hij was daarna docent aan de Leidse universiteit en hoogleraar in Tilburg. Bodar werd op latere leeftijd tot priester gewijd en bleef daarna als maker van eigen programma’s en als gast in die van anderen optreden op radio en televisie. Hij heeft talrijke boeken op zijn naam staan.

Die sieben letzten Worte unseres Erlösers am Kreuze

Bij het componeren van de Sieben letszte Worte stelde Haydn zich een liturgische viering voor waarbij muziek en gesproken overdenking elkaar zouden afwisselen. In die vorm wordt het werk tegenwoordig maar zelden uitgevoerd. Wij zijn bijzonder blij dat Antoine Bodar mee wil werken aan het vormgeven van deze door Haydn gewenste uitvoering, een keer in de Grote Kerk te Zwolle en 2 dagen later in de Geertekerk te Utrecht (dan met het Farkas Wind Quintet).

Een extra verdieping aan de kruiswoorden wordt gegeven door de expositie van de beeldende werken van de Zwolse kunstenaars Ludie en Jan Pieter Gootjes.

Die sieben letzten Worte

Oorspronkelijk geschreven als orkestwerk werd het stuk in het jaar van uitgifte ook herschreven voor strijkkwartet. Het werk bestaat uit een inleiding, 7 langzame sonata’s, in feite symfonische bewegingen, gebaseerd op Jezus’ zeven woorden aan het kruis, en een afsluitend Presto (Il Terremoto). Het werd geschreven in opdracht van Don José Sáenz de Santa María, marqués de Valde-Íñigo, een mecenas die de decoratie van de Santa Cueva-grot onder de Santo Rosario-kerk te Cádiz (Spanje) bekostigd had. Het was bedoeld voor de bijzondere liturgische dienst die ieder jaar op Goede Vrijdag in die grot gehouden werd. Haydn beschrijft die dienst, en dus zijn opdracht, als volgt:

“Na een toepasselijke prelude beklom de bisschop de kansel, sprak één van de zeven woorden en gaf er dan een meditatie over. Als die beëindigd was, kwam hij naar beneden en viel knielend voor het altaar neer. Deze tijd werd gevuld door muziek. De bisschop besteeg weer de kansel en verliet hem dan, een tweede, derde keer, enzovoort, en orkest speelde iedere keer aan het eind van zijn preek. Ik moest met deze situatie rekening houden in mijn muziek.”

Het werk werd voor het eerst gepubliceerd door Artaria in Wenen in 1787.

De structuur van het werk is als volgt:

  • Intrada (L´Introduzione I), Maestoso e adagio, bedoeld als “toepasselijke prelude”
  • Sonata I, Largo. “Pater, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt.” (Lucas 23:34)
  • Sonata II, Grave e cantabile. “Amen dico tibi: Hodie mecum eris in paradiso.” (Lucas 23:43)
  • Sonata III, Grave. “Mulier, ecce filius tuus … Ecce mater tua.” (Johannes 19:26-27)
  • Sonata IV, Largo. “Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me?” (Mattheus 27:46, Marcus 15:34)
  • Introduzione II
  • Sonata V, Adagio. “Sitio.” (Johannes 19:28)
  • Sonata VI, Lento. “Consummatum est!” (Johannes 19:30)
  • Sonata VII, Largo. “Pater, in manus tuas commendo spiritum meum.” (Lucas 23:46)[3]
  • Il Terremoto, Presto e con tutta la forza, ‘aardbeving, snel en met alle beschikbare kracht’, een stuk dat de aardbeving direct na Jezus’ overlijden uitbeeldt (naar Mattheus 27:51vv.).